Τουριστικός Οδηγός

Τουριστικός Οδηγός

tour19.jpg (76294 bytes) Η πανέμορφη Πρώτη, περιμένει τον επισκέπτη για να του αποκαλύψει τις κρυμμένες ομορφιές της. Ένα χωριό που το παρελθόν και το παρόν συνυφαίνουν και δημιουργούν μια μαγευτική ατμόσφαιρα. Οι χάρες του είναι τόσες πολλές που σε μαγεύουν και οι ώρες κυλούν πολύ γρήγορα. Δεκάδες δρομάκια, μαγαζιά, γραφικά και μοντέρνα, διαθέτουν κάτι που τα κάνει να ξεχωρίζουν. Κτήρια με διαφορετικές αρχιτεκτονικές που παγιδεύουν το βλέμμα αλλά και το νου καθώς προσπαθεί να συλλάβει την απίστευτη ομορφιά στην τεχνική κατασκευής. Η κεντρική πλατεία περιμένει τους κουρασμένους περιηγητές και τους ίδιους τους κατοίκους του χωριού.
Το τοπίο είναι γραφικό παραδοσιακό και διατηρητέο, που τραβάει το ενδιαφέρον και τη ματιά των επισκεπτών από την πρώτη στιγμή. Εκπέμπει έναν μαγνητισμό που πηγάζει από το σμίξιμο του παρελθόντος και του παρόντος, γεγονός που επηρεάζει και αγγίζει ακόμα και τους πιο παλιούς κατοίκους του χωριού. Σήμερα με τα πλακόστρωτα στενά δρομάκια, δημιουργεί μια αξιοθαύμαστη εικόνα, θαρρείς βγαλμένη από παραμύθι.

Τι να πρωτοδεί κανείς στην Πρώτη και τι να πρωτοθαυμάσει! Ίσως τα λόγια δεν είναι αρκετά για να περιγράψει κανείς αυτό που νιώθει. Το μόνο βέβαιο είναι πως από την πρώτη ματιά ο επισκέπτης την ερωτεύεται. Η περιήγηση στο χωριό είναι ένας μαγευτικός περίπατος, μια διαδρομή στην ιστορία του. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 310 μέτρα, στους πρόποδες του χρυσοφόρου Παγγαίου (1956μ.) από τη βόρεια πλευρά του.

Δεν είναι μόνο η Πρώτη που σε μαγεύει, αλλά και οι γύρω περιοχή που την αγκαλιάζει. Μνημεία και αξιοθέατα δημιουργούν την αίσθηση πως στην Πρώτη, ο χρόνος κυλάει πιο αργά. Στα Νοτιοδυτικά, βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Αμφίπολης με το Μουσείο του (σε απόσταση 25 Χλμ από την Πρώτη), στα Βορειοδυτικά. το Σπήλαιο της Αλιστράτης (20 Χλμ) και το Φαράγγι του ποταμού Αγγίτη, στα Βορειοανατολικά η Ι.Μ.Παναγίας Εικοσιφοίνισσας (10 χλμ), και ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων (40 Χλμ.). Από τα αστικά κέντρα απέχει 120 χλμ. από την Θεσσαλονίκη, 50 χλμ. από Σέρρες , 27 χλμ. από Δράμα, και 50 από την Καβάλα.

Πολιτισμός και Παράδοση

tsifhouse21.jpg (40488 bytes) Οι πολιτιστικές Εκδηλώσεις αντανακλούν την μακραίωνη πίστη στα ήθη και έθιμα που οι κάτοικοι κατάφεραν να κρατήσουν ζωντανά στο πέρασμα των αιώνων. Οι κάτοικοι παρά τις δυσκολίες που πέρασαν κατάφεραν να διαμορφώσουν μια εύθυμη ιδιοσυγκρασία. Είναι χαρούμενοι και αισιόδοξοι αλλά και άνθρωποι με καλοσύνη και αγάπη που θα σε καλοδεχτούν από την πρώτη στιγμή που θα σε συναντήσουν. Οι άνθρωποι είναι εκείνοι που μεταλαμπαδεύουν στη νέα γενιά την ανάγκη, για δημιουργία καλλιτεχνική και πνευματική, μέσα από τις παραδόσεις που είναι το απόσταγμα της σοφίας δεκαετιών.

Ηθη και Εθιμα - Εκδηλώσεις

1) ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ

Α) Χριστουγεννιάτικος κύκλος

Τα Χοιροσφάγια. Την παραμονή των Χριστουγέννων η κάθε οικογένεια έσφαζε το γουρούνι της. Το ζώο το είχε προμηθευτεί η κάθε οικογένεια μήνες πριν και το ανάθρεφε ειδικά γι’ αυτό το σκοπό και όχι για αναπαραγωγή. Έτσι η οικογένεια εξασφάλιζε το κρέας που της χρειάζονταν για όλες τις γιορτές του Δωδεκαημέρου. Το λίπος το έλιωναν μέσα σε καζάνια και λιωμένο όπως ήταν, το έριχναν σε πήλινα συνήθως δοχεία και όταν κρύωνε έριχναν επάνω στην επιφάνειά του αλάτι για να το συντηρήσουν όλο το χειμώνα. Το χρησιμοποιούσαν ως μαγειρικό λίπος. Συχνά τα παιδιά το έτρωγαν στρωμένο επάνω σε φέτες ψωμιού.

Το Χριστόψωμο. Την παραμονή των Χριστουγέννων το βράδυ, γινόταν το “θυμίασμα” με το χριστόψωμο. Ο αρχηγός της οικογένειας αφού το ευλογούσε, το έκοβε σε κομμάτια και το προσέφερε στα μέλη της οικογένειας δίνοντάς τους ευχές.

Β) Πρωτοχρονιάτικος κύκλoς

Το Αμίλητο Νερό. Γίνονταν ανήμερα της Πρωτοχρονιάς πριν χτυπήσει η καμπάνα για τη Θεία Λειτουργία, δηλαδή χαράματα.

Οι γυναίκες πήγαιναν με μια στάμνα ή ένα γκιούμι στη βρύση του μαχαλά (δημόσια βρύση, μία σε κάθε μαχαλά) και έπαιρναν νερό.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής (πήγαινε – έλα στη βρύση), δεν έπρεπε να μιλήσουν σε κανένα για να πάει η χρονιά καλά! Έτσι έμεινε και η φράση: “Μίλα βρε! Γιατί δεν μιλάς; To αμίλητο νερό ήπιες;”

Η Χαρβασίλα (ή Τοπικά Κάλαντα). Μετά την αλλαγή του χρόνου κάθε 1η Ιανουαρίου, στις πέντε η ώρα το πρωί, τα παιδιά του χωριού έκαναν “χαρβασίλα”. Έφτιαχναν ένα ξύλινο σφυρί και μ’ αυτό πήγαιναν στα σπίτια και χτυπούσαν τις πόρτες και τα παράθυρα για να ξυπνήσουν οι άνθρωποι και να τους κεράσουν.

Το τραγούδι που έλεγαν χτυπώντας με το ξύλινο σφυρί ήταν το εξής:

“Σούρμπα – σούρμπα κόλιαντρα

δύο χιλιάδες πρόβατα

και άλλα τόσα γίδια

δω μ’ κυρά μ’ καρύδια

μη σε σπάσω τη θύρα σου

και την παραθύρα σου.

Τα σπλιά μ’, τα σπλιούμ’

και μια καραγκιόζικη νύφη”.

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς 01/01/1964 Μουσικοδιδάσκαλος:Φάκας Θ, Πηγή:Αρχείο Φάκα Θ.

Την ευχή στο τέλος του τραγουδιού την έλεγαν όταν στο σπίτι που πήγαιναν υπήρχε ελεύθερο αγόρι. Αν υπήρχε ελεύθερο κορίτσι έλεγαν “…. και ένα καραγκιόζικο γαμπρό”.

Βέβαια έλεγαν και άλλες ευχές για τον καινούργιο χρόνο, π.χ. να βγάλτε πολύ σιτάρι, να βγάλτε καλό καπνό, κλπ.

Το Ποδαρικό. Γίνονταν κάθε χρόνο τη δεύτερη μέρα της Πρωτοχρονιάς (2 Ιανουαρίου). Έκαιγε το τζάκι σε κάθε σπίτι και οι γυναίκες έβαζαν δίπλα του ένα ταψί με πίτουρο και αλάτι. Κάθε παιδί που έμπαινε στο σπίτι πήγαινε κοντά στο τζάκι, έπαιρνε, και έριχνε στη φωτιά τρεις φορές από λίγα πίτουρα και αλάτι (τρεις πρέσες).

Καθώς τα έριχνε στη φωτιά έλεγε τη φράση: “ Ένα κουκουρίκου, δέκα κουκουντιάκ”, δηλαδή η κλώσσα του σπιτιού που θα κλωσούσε την άνοιξη να βγάλει ένα κόκορα και δέκα κότες. Οι νοικοκυρές ήθελαν δέκα κότες και ένα κόκορα για να έχουν στο σπίτι πολλά αυγά.

Μερικές φορές τα παιδιά έλεγαν το αντίθετο, “δέκα κουκουρίκου, ένα κουκουντιάκ”, για να πεισμώσουν την νοικοκυρά.

Πριν μπουν στο σπίτι τα παιδιά έλεγαν :” Καλημέρα, Καλή Χρονιά” και μετά το εξής τραγούδι:

“Μας προβόδισε ο δάσκαλος

να μας δώστε πέντε αυγά

κι αν δεν έχετε πέντε αυγά

παίρνουμε την κλωσαριά

να γεννά και να κλωσά

και να σέρνει τα πουλιά.

Και του Χρόνου”

Η κλώσσα τα πουλιά. Γίνεται κάθε χρόνο τη δεύτερη μέρα της Πρωτοχρονιάς (2 Ιανουαρίου). Oι νέοι του χωριού υποψήφιοι για την στρατιωτική του θητεία στον Ελληνικό στρατό, ηλικίας 18-20 χρόνων, με την συνοδεία μουσικών παραδοσιακών οργάνων περιφέρονται στης γειτονιές του χωριού τραγουδώντας το «η κλώσα τα πουλιά δεν τα έβγαλε σωστά » . Οι ίδιοι νέοι και τη Μεγάλη Παρασκευή σηκώνουν και περιφέρουν τον Επιτάφιο στους δρόμους του χωριού.

Το έθιμο αρχίζει πρωί – πρωί καθώς οι νέοι συγκεντρώνονται στην πλατεία του χωριού και ετοιμάζουν τα σύνεργά τους. Κοντάρια (βασταγάρες), σπάγγους, μπουκάλια με κρασί και τα παραδοσιακά λαϊκά όργανα “τα ζουρνούδια”.

Αρχίζουν και περιφέρονται στους δρόμους του χωριού μέχρι αργά το μεσημέρι, πίνοντας, τραγουδώντας και χορεύοντας με τη συνοδεία των λαϊκών οργάνων.

Το παραδοσιακό τραγούδι που χιλιοτραγουδιέται εκείνη την ημέρα είναι το εξής:

Η κλώσσα, τα πουλιά,

η κλώσσα τα πουλιά, η κλώσσα τα πουλιά

η κλώσσα τα πουλιά δεν τα ‘βγαλε σωστά

Α. στο διάβολο για κλώσσα, δεν σε ξαναβάζω τόσα.

Σου έβαλα εννιά, σου έβαλα εννιά,

σου έβαλα εννιά και μου ‘βγαλες εφτά. (πουλιά)

Α!. στο διάβολο για κλώσσα, δεν σε ξαναβάζω τόσα.

Και συ ρε πετεινέ, και συ ρε πετεινέ,

και συ ρε πετεινέ, μεγάλε και τρανέ

που μας πλάκωσες την κότα, στης γειτόνισσας την πόρτα.

Ταυτόχρονα οι νέοι κυνηγούν και πιάνουν τις αδέσποτες κότες στους δρόμους και στις αλάνες του χωριού. Ακόμα κι αυτές που βόσκουν αμέριμνες στις αυλές των σπιτιών δεν γλιτώνουν από την επίθεση των παιδιών. Γι’ αυτό εκείνη την ημέρα οι νοικοκυρές δεν ξεχνούν να κλειδώσουν καλά τα κοτέτσια τους. Αυτό όμως δεν αρκεί, αφού οι νέοι τα παραβιάζουν, αν τύχει μάλιστα εκείνη την ημέρα να μην βρουν πολλές κότες. Τότε δεν λείπουν και οι καυγάδες των νέων με τις νοικοκυρές στις αυλές και στους μπαξέδες των σπιτιών. Πολλές φορές οι λογομαχίες και οι διαξιφισμοί είναι τόσο έντονοι που παραχωρούν τη θέση τους στις “σκληρές βρισιές”, “Αντίχριστε! Κοψόχρονε!”.

Τις κότες που πιάνουν τα παιδιά τις δένουν τα πόδια και τις κρεμούν στα κοντάρια, τη μια δίπλα στην άλλη. Αφού πάει καλά η συγκομιδή τους και έχει περάσει η ώρα, τις σφάζουν, τις ξεπουπουλιάζουν, τις καθαρίζουν και τις παραδίδουν σε μια ταβέρνα του χωριού για να τις μαγειρέψει.

Αφού ξεκουραστούν λίγο το απόγευμα, το βράδυ συγκεντρώνονται στην ταβέρνα για να γλεντήσουν με τα ζουρνούδια ως τα χαράματα και να γευθούν τις νοστιμότατες ντόπιες κότες με την συμμετοχή τον πτηνοτρόφων της περιοχής καθώς και των συγγενών των παιδιών.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας οι μεγαλύτεροι γελούν και θυμούνται τη χρονιά που κι αυτοί εκτέλεσαν το έθιμο και οι νεότεροι εντυπώνουν παραστάσεις για να είναι έτοιμοι ν’ ανταποκριθούν στο ρόλο τους, όταν με το καλό θα έρθει και η δική τους σειρά να εφαρμόσουν το έθιμο. ( Πηγή : Δ.Κ.Ε.Δ. ΠΡΩΤΗΣ ©2010)

2) Αποκριά στην Πρώτη Σερρών. Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, αναβιώνει το έθιμο της Ντερβένας (Πυρολατρείας). Το έθιμο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της παράδοσης της Πρώτης, με πολύ παλιές ρίζες. Ξεκινά περίπου δύο μήνες πριν, με την συγκέντρωση πουρναριών από κάθε συνοικία ξεχωριστά. Στόχος ποια συνοικία θα πραγματοποιήσει την μεγαλύτερη και ομορφότερη Ντερβένα. Συχνά η μια συνοικία, κλέβει τα πουρνάρια από την άλλη. Ονόματα συνοικιών με παράδοση στο έθιμο είναι «Καναράς, Τσομπανίνα, Μπρίνος, Αγιος Γιώργης, Συνοικισμός, Αγιος Νικόλας». Το βράδυ τις τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς, με την συνοδεία μουσικών παραδοσιακών οργάνων, του χορευτικού του Πολιτιστικού Συλλόγου Φιλομούσων «η Πρόοδος» και πλήθος κόσμου από την Πρώτη και την γύρο περιοχή περιοδεύουν στις συνοικίες για το άναμμα τις Ντερβένας. Το έθιμο συμβολίζει το κάψιμο των παθών, του μίσους, της κακίας και της εχθρότητας των ανθρώπων. Αυτή την ημέρα γίνονται τα συχωρέματα από του μικρότερου προς τους μεγαλύτερους, και αντίστροφα. H κορύφωση της εκδήλωσης γίνετε στην κεντρική πλατεία του χωριού, με χορούς από το χορευτικό, αλλά και το πλήθος που παρακολουθεί την εκδήλωση. Παράλληλα ο κόσμος απολαμβάνει το κρασί, τις πίτες και τα σαρμαδάκια που προσφέρονται από του κατοίκους του χωριού.

3) Θρησκευτική Πανήγυρης Αγίου Γεωργίου 23 Απριλίου. Πραγματοποιείτε περιφορά της εικόνας του αγίου Γεωργίου στις συνοικίες του χωριού με κατάληξη την Εκκλησία του αγίου Γεωργίου. Παράλληλα πραγματοποιείτε εμποροπανήγυρης.

4) Πανήγυρης της Ιεράς Γ. Μονής Αναλήψεως.

5) Πολιτιστικές Λαογραφικές Εκδηλώσεις Πρώτης. Πραγματοποιούνται κάθε χρόνο με επίκεντρο την γιορτή της Αγίας Παρασκευής.. Λειτουργούν εκθέσεις ζωγραφικής, Φωτογραφίας, Λαογραφίας, και πραγματοποιούνται υπαίθριες εκδηλώσεις για όλες τις ηλικίες, με σκοπό να γνωρίσουν οι νέοι την μουσική παράδοση του χωριού.

Πού θα μείνετε :

Ξενώνας Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Πρώτη Σερρών-Τηλ.23240-61...